“Özgələşən düşüncə və itirilən istiqamət” - Ədalət Nəbibəyli YAZIR
Bu gün Azərbaycanda tez-tez belə bir narahatlıq səslənir: ölkə yadpərəstlik meyilləri ilə dolub-daşır. Bəzən elə bir mənzərə yaranır ki, insan anlamır — biz özümüzü özgədən qorumalıyıq, yoxsa özümüzdən. Çünki yadpərəstlik yalnız başqa xalqları sevmək deyil; bu, öz dəyərlərini unutmaq, özünü kiçiltmək, öz tarixinə yuxarıdan aşağı baxmaq xəstəliyidir.
Halbuki millət olmaq yalnız bir pasport daşımaq deyil. Millət olmaq — yaddaş daşımaqdır.
Bir xalqın gücü onun sərvətlərində deyil, özünə münasibətində gizlidir. Özünü sevə bilməyən toplum başqasına heyran qalmaqdan qurtula bilmir. Buna görə də bəzən sadə, amma çox ağır bir çağırış səslənir:
“Azərbaycanpərəst ol, atam-qardaşım. Heç olmasa boş vaxtlarında özünü bir az sev.”
Bu çağırış ilk baxışda emosional görünə bilər. Amma əslində bu, milli özünüdərk məsələsidir. Çünki özünü sevmək narsizm deyil — mədəniyyətinə hörmət etməkdir, tarixinə sahib çıxmaqdır, dilinə ehtiram göstərməkdir.
Yadpərəstliyin kökləri
Yadpərəstlik çox zaman kompleksdən doğur. Tarix boyu imperiyaların kölgəsində yaşamış xalqlarda bəzən belə bir psixoloji hal yaranır: başqasını böyük, özünü kiçik görmək. Bu isə tədricən mədəni təqlidçiliyə çevrilir.
Bu zaman qəribə bir vəziyyət yaranır:
özümüzə aid olan hər şey köhnə, geridə qalmış kimi görünür,
başqasına aid olan hər şey isə “müasir” və “mədəni”.
Beləliklə, insan öz ruhunun qapısını yad düşüncələrə açır. Amma həmin qapıdan içəri yalnız ideyalar deyil — özünə inamsızlıq da daxil olur.
Media və istiqamət problemi
Bu mənzərə təkcə Azərbaycanda deyil, qardaş Türkiyədə də zaman-zaman müzakirə mövzusu olur. Xüsusilə də media sahəsində.
Türkiyə mediasının bir hissəsi uzun illərdir ki, ciddi tənqidlərin hədəfinə çevrilir. Bu tənqidlərin əsas mahiyyəti belədir: media cəmiyyətin milli düşüncə sütunlarını möhkəmləndirmək əvəzinə, bəzən onları aşındırır.
Əlbəttə, Türkiyə mediasını bütövlükdə eyni rəngdə təsvir etmək doğru olmaz. Bu ölkədə milli mövqedə dayanan, cəmiyyətin maraqlarını qoruyan çox sayda jurnalist və media qurumu da var. Lakin böyük auditoriyaya sahib bəzi platformalarda qəribə bir istiqamət dəyişməsi hiss olunur.
Sanki bəzi media qurumları öz ölkəsinin tarixi, dəyərləri və milli maraqları ilə polemikaya girən bir mövqeyə yuvarlanır. Bu isə cəmiyyətin sual verməsinə səbəb olur:
“Bir media öz millətindən bu qədər necə uzaqlaşa bilər?”
Qloballaşma və kimlik böhranı
Bu sualın cavabını yalnız siyasətdə deyil, qloballaşma prosesində də axtarmaq lazımdır. Müasir dünyada informasiya sərhəd tanımır. Media yalnız xəbər ötürən vasitə deyil; o, həm də düşüncə formalaşdırır.
Əgər bir media uzun müddət başqa mərkəzlərin ideoloji təsiri altında qalırsa, onun dilində də, mövqeyində də dəyişiklik başlayır. Tədricən o, öz cəmiyyətinin güzgüsü olmaqdan çıxır və başqa düşüncə mərkəzlərinin tribunası kimi görünür.
Bu zaman isə ən təhlükəli proses baş verir: cəmiyyətin özünə olan inamı sarsılır.
Özünü sevən millət
Millətlər də insanlar kimidir. Özünü sevməyən insan necə daim başqasının təsdiqinə möhtac qalırsa, özünü sevməyən millət də eyni vəziyyətə düşür.
Halbuki Azərbaycan və Türkiyə kimi xalqların tarixində özünü sevmək üçün kifayət qədər səbəb var. Bu torpaqlar yalnız müharibələrin deyil, mədəniyyətlərin, poeziyanın, düşüncənin və böyük şəxsiyyətlərin vətəni olub.
Belə bir tarixi olan millət özünü kiçiltməyə deyil, özünü tanımağa borcludur.
Sonda
Bəzən bir cümlə bütöv bir məqalənin mahiyyətini ifadə edir:
“Özünü sevə bilməyən millət başqasının kölgəsində yaşamağa məhkumdur.”
Bu gün ən böyük vəzifələrdən biri də budur:
özümüzü tanımaq, özümüzü qorumaq və ən əsası — özümüzü sevmək.
Çünki özünü sevən millət başqasına düşmən olmur.
Amma özünü sevən millət özünü heç vaxt itirmir.
Və bəlkə də bu mövzunun ironik yekunu bir kəlmə ilə ifadə oluna bilər:
Bravo!
Bəli, bravo — özündən uzaqlaşmağı bacaranlara yox,
öz kimliyinə qayıtmağı bacaranlara.
