"SİBİREL" - Eldar Nəsibli haqqında poema - Ədalət Qarabulud

"SİBİREL"

Bir ömür sözə çevrilən

Eldar Nəsibli haqqında poema

Epiqraflar

“Mən köhnə kişiyəm, bala,
Nuh adlı sirdən gəlmişəm...”
— Eldar Nəsibli Sibirel

“Söz – yelin təkdir:
Qapanmaz, susmaz, ölməz.”
— Qədim Türk Hikməti

“Bir ömür söz dedim,
indi söz məni deyir...”
— Poetik çağırış

GİRİŞ – Sözə qurban olunanlar

Bir söz var –
dünyanı yaradan da odur,
dünyanı qoruyan da…
və bir şair var –
o söz üçün doğular,
və söz üçün
bu dünyadan gedər…

Bu hekayə –
bir körpənin ağlamadığı yerdə başlayır,
bir daşın danışdığı torpaqda davam edir,
və bir ömrün
səssiz dua kimi göyə çəkilməsi ilə
bitmir –
başlayır əslində…

Söz onu seçdi –
o isə sözə qurban oldu.
Sürgün qoxuyan nəfəsində
Vətənin nəfəsi vardı,
donmuş torpaqda addımladıqca
daxilində
bir millət qımıldanırdı.

Yolu uzaq idi –
amma yönü düz.
O heç vaxt yol azmadı,
çünki qəlbində
şəhid qəbri vardı,
dağ yolu,
və bir oğul harayı:

“Bura Qazaxdır, oğlum!”

I Bölüm: Sürgünün səsi

Qar altındaydı Tanrının nəfəsi,
Səssiz bir gecəydi
qəddar soyuqla doğuldu söz.
Bir körpə ağlamadı –
sanki bütün səssizlik onun içindəydi.
Sibir danışırdı
qopub tarixdən qalan bir qəm kimi:
“Bu torpaq yad deyil –
əzab da mirasdır…”

Qar gəzirdi qanın yaddaşında,
taxta pəncərələrdən
səssiz bir uşaq baxırdı
sözsüz dünyanın gözünə.

Bir səs pıçıldayırdı
əcdadların ruhundan:

“Sən danışmayacaqsan –
söz səndə danışacaq.
Səni söz doğuracaq,
söz böyüdəcək…”

Ürəyində daş dövrələnirdi –
əcdadın susduğu yerlərdə
o danışacaqdı.

Uzaq Sibir torpağından gələn nağıl,
Soyuq küləklər yumağında qələm.
Qaranlıq dağların,

kədərin içindən
Bir şeir doğulur — yurdun özündən.

Mən köhnə kişiyəm, bala,
Nuh adlı sirdən gəlmişəm.
Hara Türk ayağı dəyib,
Mən həmin yerdən gəlmişəm.

Sibirin sərt çiçəyi açır,
Dağlar susmur,

qayalar danışır.
Hər şəhid qəbri bir and yeri,
Hər söz ruhu əbədi yandırır.

Söz - bir silah,

söz - bir qılınc,
Döyüş meydanında əbədiyyətin işığı.
Eldar qələm tutdu,

azadlıq üçün,
Ömrünü verdi, sözlə mübarizəyə.

II Bölüm: Yurda qayıdış 

O qayıtdı –
amma ayağının altında
Vətənin torpağı deyil,
yaddaşın ağırlığı idi.

Sarıvəllidə
bir daş vardı –
atasının baxdığı
son səssiz daş.
O daşa toxundu…
və dağlar danışmağa başladı.

Qazax onu tanıdı.
Torpaq nəfəs aldı.
Sanki Sibir nəfəsi
Qazax nəfəsinə qarışdı,
və yeni bir Türk nəfəsi doğuldu:
Qələmdə döyünən millət qəlbi!

III Bölüm: Sözün silaha cevrildiyi dövr

Söz onun üçün mehrab deyildi,
meydan idi.
Hər misra
bir səngərin içində doğulurdu,
qanla yuyulmuş torpağın
sükutu ilə sulanırdı.

Qələm tutmadı sadəcə –
onu sıxdı,
çünki bilirdi:
əllər qələmdən də yara ala bilər.

"Əyrilər əyəmməz məni," – dedi,
bükülməz bir səs
sanki qaya kimi düşdü
sözsüz qalanların sinəsinə.

Qazaxın səmasında
bir hayqırtı vardı:

“Bura Qazaxdır, oğlum!”
Bu hayqırtı – bir millətin
ayağa qalxan yaddaşı idi.

IV Bölüm: Ölümün yuxusu 

O ölümə inanmırdı –
çünki onu qabaqcadan görmüşdü,
və görərkən də qorxmamışdı.
Sanki ölüm ona
əvvəlcədən tanış bir qonaq kimi gəlmişdi.

Yuxularında yol vardı,
və yolun ortasında
bir qara avtomobil…
Sükutun özü sürürdü o maşını.

“Hazırsan, şair?”
Səs belə pıçıltı idi,
amma o pıçıltıdan
Vətən qoxusu gəlirdi.

Gözlərini yumdu –
və o an,
gözlərini açdı
başqa bir göydə.

V Bölüm: Göydə yazılan şeirlər

O getdi...
amma necə gedir bir şeir?
Misralar haraya gedir sahibindən sonra?
Söz yox olurmu –
yoxsa başqa göylərdə yazılmağa davam edir?

İndi o yazır –
ulduzlara,
səssiz-sözsüz gecələrin qaranlığında
dan yeri axtaran gözlərə.

Hər səhər bir bənövşə açır
Şıxlı dağlarının ətəyində.
Hər səhər
bir uşaq "Qazax haradır?" – deyə soruşur.
Və cavab gəlir göydən:

“Bura Qazaxdır, oğlum...”

Artıq o –
yalnız bir şair deyil,
bir yurdun nəfəsi,
bir xalqın danışan vicdanı.

Söz göydə yazılır –
və biz oxuduqca,
şair –
yenidən doğulur...

SONA SÖZ

Söz sağdırsa,
şair də sağdır.
Əgər bir millətin
qəhrəmanı şairdirsə –
o millətin ruhu susmaz.