İranın Naxçıvan istiqamətində dron təxribatı regional sabitliyə yönəlmiş təhlükəli addımdır

Cənubi Qafqaz onsuz da mürəkkəb geosiyasi tarazlıqların hökm sürdüyü bir regiondur. Bu səbəbdən bölgədə baş verən hər hansı hərbi və ya siyasi gərginlik yalnız iki ölkə arasında deyil, bütövlükdə regional təhlükəsizlik sisteminə təsir göstərir. Son günlər İranın Naxçıvan istiqamətində həyata keçirdiyi dron təxribatı da məhz belə təhlükəli hadisələrdən biridir. Mülki infrastruktura yönəlmiş bu cür hərəkətlər nə beynəlxalq hüququn normalarına, nə də mehriban qonşuluq münasibətlərinə uyğun gəlir və bölgədə formalaşmaqda olan sabitliyə ciddi zərbə vurur.

Təxribatın hüquqi və siyasi mahiyyəti

Mülki obyektlərin və infrastrukturların hədəfə alınması beynəlxalq hüquqa, xüsusilə də müharibə hüququnun əsas prinsiplərinə ziddir. Dövlətlər arasında münasibətlərin tənzimlənməsində əsas prinsip suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmətin qorunmasıdır. Bu baxımdan, Naxçıvan istiqamətində dronların istifadə edilməsi yalnız hərbi və təhlükəsizlik məsələsi deyil, həm də siyasi mesaj xarakteri daşıyan bir addımdır.

Belə hadisələr regionda gərginliyi artırmaqla yanaşı, iki ölkə arasında formalaşmış diplomatik münasibətlərə də zərbə vurur. Çünki Azərbaycan və İran tarixən ortaq mədəni, dini və iqtisadi əlaqələrə malik ölkələrdir. Bu əlaqələr qarşılıqlı etimad və hörmət üzərində qurulduğu halda inkişaf edə bilər. Hərbi xarakterli təxribatlar isə bu etimadı sarsıdır və münasibətləri riskli məcraya yönəldir.

İranın regiondakı ziddiyyətli siyasəti

Təəssüf ki, rəsmi Tehranın Cənubi Qafqaz siyasəti uzun illərdir ki, ziddiyyətli addımlarla müşayiət olunur. Xüsusilə Azərbaycanın torpaqlarının təxminən 30 il ərzində işğal altında qaldığı dövrdə İranın Ermənistanla geniş iqtisadi və logistika əməkdaşlığı qurması Azərbaycanda haqlı narazılıq doğurmuşdu. Bu əməkdaşlıq faktiki olaraq Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınan ərazi bütövlüyünün nəzərə alınmaması kimi qiymətləndirilirdi.

Eyni zamanda, dini amilin siyasi və geosiyasi alətə çevrilməsi də regionda sabitliyə xidmət etmir. Dini dəyərlərin siyasi məqsədlər üçün istifadə edilməsi həm dövlətlərarası münasibətləri gərginləşdirir, həm də cəmiyyətlər arasında süni qarşıdurmalar yaradır. Halbuki Azərbaycan dövləti dünyəvi idarəçilik modeli ilə müxtəlif din və məzhəblərin harmoniyada yaşadığı tolerant cəmiyyət qurmuşdur.

Azərbaycanın sülh və sabitlik siyasəti

Azərbaycan regionda sülhün və əməkdaşlığın tərəfdarı olan dövlət kimi çıxış edir. Bu siyasət həm diplomatik addımlarda, həm də humanitar jestlərdə özünü göstərir. Prezident İlham Əliyevin İranın dövlət rəsmilərinin vəfatı zamanı göstərdiyi dövlət etikası və göndərdiyi başsağlığı mesajı da məhz bu yanaşmanın nümunəsi idi. Bu addım siyasi münasibətlərdən kənarda humanist və diplomatik davranışın göstəricisi kimi qiymətləndirilirdi.

Lakin xoşməramlı jestlərə hərbi xarakterli addımlarla cavab verilməsi təbii olaraq suallar doğurur. Dron təxribatı göstərir ki, Tehran müəyyən hallarda gərginliyi azaltmaq əvəzinə, onu artıran addımlar atmaqdan çəkinmir. Bu isə regional sabitlik üçün ciddi risk yaradır.

Azərbaycanın təhlükəsizlik imkanları

Azərbaycan son illərdə həm hərbi, həm də texnoloji baxımdan öz təhlükəsizlik sistemini ciddi şəkildə gücləndirmişdir. Müdafiə sənayesinin inkişafı, müasir texnologiyaların tətbiqi və peşəkar ordu quruculuğu ölkənin sərhədlərinin etibarlı şəkildə qorunmasını təmin edir.

Bu baxımdan, hər hansı təxribat Azərbaycanın təhlükəsizliyini sarsıda biləcək səviyyədə deyil. Azərbaycan dövləti öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü qorumaq üçün bütün qanuni və legitim vasitələrdən istifadə etmək iradəsinə malikdir. Eyni zamanda, ölkə rəhbərliyi regionda gərginliyin artmasının tərəfdarı deyil və problemlərin diplomatik yollarla həllinə üstünlük verir.

Güney Azərbaycan məsələsi və sosial problemlər

İranın diqqət yetirməli olduğu mühüm məsələlərdən biri də ölkə daxilində yaşayan milyonlarla azərbaycanlının sosial, mədəni və dil hüquqlarıdır. Güney Azərbaycanda yaşayan soydaşlarımızın ana dilində təhsil imkanlarının məhdud olması, mədəni fəaliyyət sahəsində qarşılaşdıqları problemlər uzun illərdir müzakirə mövzusudur.

Bununla yanaşı, regionda ekoloji və iqtisadi problemlər də ciddi narahatlıq doğurur. Xüsusilə Urmu gölünün sürətlə quruması bölgə əhalisinin sosial və iqtisadi həyatına mənfi təsir göstərir. Bu kimi problemlər göstərir ki, İran rəhbərliyi regional gərginlik yaratmaq əvəzinə, öz vətəndaşlarının rifahı və ölkədaxili problemlərin həlli üzərində daha çox diqqət cəmləşdirməlidir.

Regional sabitliyin əsas şərti

Tarix sübut edir ki, təzyiq və güc nümayişi uzunmüddətli nəticələr vermir. Davamlı sülh yalnız qarşılıqlı hörmət, suverenlik və ərazi bütövlüyünün tanınması əsasında qurula bilər. Cənubi Qafqazın gələcəyi əməkdaşlıq, iqtisadi inteqrasiya və qarşılıqlı faydalı layihələr üzərində qurulduğu halda region bütün tərəflər üçün daha təhlükəsiz və sabit olacaq.

Azərbaycanın artan iqtisadi və siyasi gücü, eləcə də beynəlxalq nüfuzu regionda sabitliyin qorunmasında mühüm rol oynayır. Bu reallıq həm regional dövlətlər, həm də beynəlxalq aktorlar tərəfindən qəbul edilir. Belə şəraitdə təxribat xarakterli addımlar yalnız gərginliyi artırır və əməkdaşlıq perspektivlərinə zərbə vurur.

İranın Naxçıvan istiqamətində dron təxribatı təkcə iki ölkə arasında münasibətlərə deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik mühitinə təsir edən ciddi hadisədir. Bu cür addımlar regional sabitliyin pozulmasına xidmət edir və qarşılıqlı etimadı zəiflədir.

Azərbaycan isə öz prinsipial mövqeyində qətiyyətlidir: ölkə həm sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin edəcək gücə malikdir, həm də regionda sülh və əməkdaşlıq siyasətini davam etdirmək niyyətindədir. Qonşuluq münasibətlərinin gələcəyi isə yalnız qarşılıqlı hörmət, məsuliyyət və beynəlxalq hüquqa sadiqlik əsasında qurula bilər.