İRAN CALXALANIR: Batmaqda olan sistem və oyanan millət...

Tarix bəzən eyni səhifəni təkrar açır. Amma hər dəfə eyni oxucu ilə qarşılaşmır. İran tarixi bunun ən bariz nümunəsidir. Dövlətçilik böhranı, legitimlik itgisi, iqtisadi çöküş, xalq narazılığı… Bütün bu sarsıntı anlarında fars hakim elitasının refleksi dəyişməyib: xilas ümidini türk faktorunda axtarmaq.

Səlcuqlulardan Qızılbaşlara, Qacarlar dövründən Pəhləvilərin ilk illərinə qədər İran adlı coğrafiyada dövlət hər dəfə süqutun astanasına gələndə sükanı arxasına türklər gətirilib. Lakin bu “etimad” heç vaxt bərabərlik üzərində qurulmayıb. Türk gücü çağırılıb, türk qanı axıdılıb, türk iradəsi isə hər dəfə boğulub.

Bu gün yenə oxşar mənzərə var. Köhnəlmiş, ədalətsiz, daxildən çürümüş bir sistem – fars molla rejimi – batmaq üzrədir. Xalqın etimadı tükənib, iqtisadiyyat çökməkdədir, beynəlxalq təcrid dərinləşir. Və yenə çıxış yolu kimi türk kartı masaya qoyulur: türk mənşəli “prezident”, türk adına ümid, türk səsinə möhtac iqtidar.

Amma tarix bu dəfə fərqli oxunur.

Alət olmaq dövrü bitdi

Bu gün İran türkü dünənin susdurulmuş kəndlisi, assimilyasiya edilmiş şəhərlisi deyil. Bu gün İran türkü öz sayının fərqindədir, öz tarixini oxuyur, öz gücünü anlayır. Əhalinin yarıdan çoxunu təşkil edən bir millət artıq dekorasiya olmaq istəmir.

Fars molla rejimi düşünür ki, türkü bir vəzifə ilə, bir kürsü ilə, bir saxta jestlə yenidən sistemin dayağına çevirmək olar. Amma unudur ki, türk artıq köləlik müqaviləsini cırıb atıb.

Bu dəfə türklər meydanlara kimisə xilas etmək üçün çıxmayıblar. Onlar öz kimliyini, dilini, hüququnu, gələcəyini xilas etmək üçün ayaqdadırlar. Bu dəfə məqsəd batmaqda olan gəmini sahilə çıxarmaq deyil; məqsəd o gəmini simvolik olaraq batırmaqdır – çünki o gəmi türkləri əsrlər boyu aşağı göyərtədə saxlayıb.

Problemin kökü: inkar üzərində qurulan dövlət

İran böhranının əsasında nə sanksiyalar dayanır, nə də təkcə iqtisadi yanlışlıqlar. Böhranın kökü daha dərindir:
İnkar üzərində qurulmuş dövlət modeli.

Bu dövlət:

• Türklərin dilini tanımadı

• Türklərin tarixini sildi

• Türkləri “əyalət əhalisi” səviyyəsinə endirdi

• Onların mədəniyyətini təhlükə kimi təqdim etdi

Belə bir sistemin ömrü uzun ola bilməz. Çünki inkar üzərində qurulan hər hakimiyyət bir gün inkar edilənlərin ayağa qalxması ilə üzləşir.

Çıxış yolu haradadır?

İran bu böhrandan yalnız bir şərtlə çıxa bilər – köklü siyasi və dövlətçilik transformasiyası ilə.

1. Milli reallığın tanınması

İran monoetnik deyil. Bu həqiqəti qəbul etmədən heç bir islahat mümkün deyil. Türklər “azlıq” yox, dövlətin əsas qurucu elementidir.

2. Federal və ya konfederal idarəçilik modeli

Mərkəzçi fars dövlət modeli iflas edib. Yerli iradəyə əsaslanan, bölgələrin özünüidarəsini təmin edən sistem yeganə real çıxış yoludur.

3. Dil və kimlik azadlığı

Türk dili təhsil, media və dövlət idarəçiliyində rəsmi status almadıqca, heç bir “prezident” türklərin etimadını qazana bilməz.

4. Saxta simvollar yox, real hakimiyyət

Türklər vitrin fiquru olmaq istəmir. Onlar qərar verən, siyasət quran, gələcəyi müəyyən edən tərəf olmaq istəyir.

Yazının sonunda: Bu dəfə tarix dəyişir

Bu dəfə fars elitasının hesablaması səhvdir. Çünki:

• Türk artıq qorxmur

• Türk artıq unutmur

• Türk artıq aldanmır

Bu dəfə türklər kiminsə hakimiyyətini qorumaq üçün yox, hakimiyyət anlayışının özünü dəyişmək üçün meydandadır.

Əgər İran dəyişməsə, türklər dəyişəcək. Əgər sistem dirənərsə, xalq onu diz çökdürəcək. Çünki tarix göstərib:
Köləlik üzərində qurulan heç bir sistem oyanmış millətin qarşısında dayana bilməz.

Bu dəfə türklər kölə olmaq üçün yox,
kölə edən sistemi dağıtmaq üçün gəlir.