TÜRK NATO-su artıq xəyal deyil - XXI əsrin AVRASİYA REALLIĞI

Bred Kuperin Bakıya səfəri: Qafqazın sükutunu pozan addım

Oktyabrın ortaları idi. Payız küləyi Bakının Xəzər sahillərində əsir, diplomatik çevrələrdə isə gözlənilməz bir səfərin xəbəri dolaşırdı. ABŞ Mərkəzi Komandanlığının — CENTCOM-un rəhbəri, admiral Bred Kuper Bakıya gəlmişdi. Bu, təkcə bir diplomatik görüş deyildi. Bu səfər — regionun güc balansını dəyişdirən bir hadisə idi. Kuperin qarşısında Azərbaycan Müdafiə naziri Zakir Həsənov dayanmışdı. İki hərbçi, iki strateq, iki fərqli dünya, amma eyni maraq — sabitlik, təhlükəsizlik və gələcək. Rəsmi məlumat qısa idi:

“Azərbaycan ilə ABŞ arasında hərbi əməkdaşlığın yeni perspektivləri müzakirə olunub.”

Amma bu bir cümlənin arxasında böyük bir geosiyasi tablo gizlənirdi.

ABŞ: “Biz burdayıq, Azərbaycanla bərabərik!”

Uzun illər idi ki, Vaşinqton Qafqazı uzaqdan izləyirdi. Nə müharibələrə qarışırdı, nə də aktiv siyasi rol oynayırdı. Lakin son illərin hadisələri — Rusiyanın təxribat cəhdləri, Türk dövlətlərinin yaxınlaşması, Azərbaycanın artan nüfuzu — ABŞ-ı hərəkətə gətirdi. Admiral Kuperin Bakıya səfəri təsadüf deyildi. Bu, bir mesaj idi — həm Moskva, həm Tehran, həm də bütün region üçün:
“Azərbaycan yalnız deyil. ABŞ onun yanındadır.” Və bu mesajın arxasında yalnız diplomatiya yox, strateji maraqlar dayanırdı.

Türk NATO-su ideyası: artıq xəyal deyil

Bir neçə həftə əvvəl Qəbələdə keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının zirvəsində Prezident İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan “ortaq hərbi təlimlər, vahid müdafiə konsepsiyası” barədə danışmışdılar. O gün bu ideya bəzi dairələrdə utopiya kimi görünürdü. Amma görünür, Vaşinqton bu utopiyanı reallığa çevirmək niyyətindədir. Çünki ABŞ üçün Türk dünyasının birləşməsi həm enerji təhlükəsizliyi, həm də Asiya coğrafiyasında sabitlik deməkdir. Türk dövlətlərinin ortaq hərbi platforması — “Türk NATO-su” — Qərb üçün yeni və etibarlı tərəfdaşlıq sistemidir.

Bred Kuperin Bakıya səfəri bu ideyaya xeyir-dua idi. Bu, sükutla deyil, diplomatik jestlə verilən razılıq idi:

“Türk birliyi bizim üçün təhlükə deyil, sabitlikdir.”

Azərbaycan – regionun açarı

Cənubi Qafqazda yeni bir düzən qurulur. Və bu düzənin mərkəzində artıq təkcə enerji deyil, ordu dayanır.
Azərbaycan bu gün təkcə neft-qazla deyil, həm də sabitlik ixrac edən dövlət kimi tanınır. Bakı-Tbilisi-Qars dəhlizi, Zəngəzur layihəsi, Orta Dəhliz – bunlar artıq logistik xətlər deyil, geosiyasi arteriyalardır. Vaşinqton bunu çox gözəl anlayır. Buna görə də CENTCOM komandanı məhz indi, məhz Bakıya gəldi. Çünki Azərbaycan bu gün Qərblə Türk dünyası arasında körpüdür. Və bu körpünün dağılmasına heç kim maraqlı deyil.

Rusiya və İranın kölgəsi: balansın incə oyunu

Əlbəttə, bu səfər Moskva və Tehranda xoş qarşılanmadı. Rusiyanın regiondakı təsiri zəiflədikcə, Qafqazda yeni boşluq yaranır. İran isə ABŞ-ın Xəzər yaxınlığında aktivləşməsini “təhlükə” kimi görür. Amma Azərbaycan bu oyunu balansla oynayır. Bakı heç vaxt bir qütbə bağlanmayıb — nə Rusiya orbitinə, nə də Qərb blokuna.
O, müstəqil oyunçu kimi hər iki tərəflə işləyir, amma milli maraqların sərhədlərini keçmir. Kuperin səfəri də bu müstəqil siyasətin nəticəsidir. ABŞ anlayır ki, Azərbaycanla münasibətlər təkcə hərbi əməkdaşlıq deyil, həm də etimad və hörmət üzərində qurulmalıdır.

Yeni əməkdaşlıq xətti: dənizdən göyə qədər

Rəsmi mənbələr səfərin detalları barədə az danışır, amma ehtimallar çoxdur.
Bu görüşdən sonra Azərbaycanla ABŞ arasında aşağıdakı istiqamətlərdə əməkdaşlıq gözlənilir:

• Xəzərdə təhlükəsizlik əməliyyatları və enerji infrastrukturunun qorunması.

• Kiber müdafiə və pilotsuz sistemlərdə təcrübə mübadiləsi.

• Birgə hərbi təlimlər və strateji planlaşdırma.

• Hərbi təhsil və texnoloji modernizasiya proqramları.

Bu istiqamətlər təkcə orduların yox, müttəfiqliyin ruhunu formalaşdırır.

Türk dünyası: vahid səs, ortaq hədəf

Türk dövlətləri son illərdə bir-birinə daha sıx bağlanır. Bu bağ təkcə dil və mədəniyyət deyil — qəhrəmanlıq və təhlükəsizlik ruhudur.

Azərbaycan və Türkiyə bu birliyin lokomotividir. Orta Asiyanın mərkəzində yerləşən Qazaxıstan və Özbəkistan isə strateji dayaqlardır.
Əgər bu dövlətlər hərbi və siyasi baxımdan birləşərsə, Avrasiyada yeni güc mərkəzi yaranacaq — nə Rusiyanın, nə də Çinin təsirində olmayan, amma Qərblə əməkdaşlığa açıq bir mərkəz. Bu mənada “Türk NATO-su” sadəcə ideya deyil, XXI əsrin Avrasiya reallığıdır.

ABŞ üçün Azərbaycan niyə vacibdir?

Vaşinqton üçün Azərbaycan bir neçə açar məna daşıyır:

• Enerji təminatı: Xəzər qazı Avropanın sabitliyinin təməlidir.

• Coğrafi mövqe: Azərbaycan Çin-Avropa ticarət xəttinin mərkəzidir.

• Regional sabitlik: Bakı olmadan Cənubi Qafqazda sülh mümkün deyil.

• Türk platforması: Türk dünyasına çıxış qapısı Azərbaycandır.

Bu səbəbdən ABŞ-ın Bakı ilə əməkdaşlığı sadəcə maraq deyil — strateji zərurətdir.

“Birlikdə güclüyük” yeni mərhələnin başlanğıcı

Azərbaycan bu gün balanslı siyasətini qoruyaraq regionda nümunəyə çevrilib Rusiya ilə sərhədlərdə soyuqqanlı, Qərblə münasibətlərdə rasional, Türk dünyasında isə lider. Bu üç xətti eyni anda idarə etmək diplomatik məharətdir və Bakı bu bacarığı artıq sübut edib.

Admiral Kuperin səfəri bu məharətin ABŞ tərəfindən rəsmi şəkildə tanınmasıdır. Bu səfərdən sonra ABŞ-Azərbaycan münasibətləri artıq protokol deyil, tərəfdaşlıq səviyyəsinə qalxır.

 XXI əsrin yeni xəritəsi Bakıda çəkilir

Bred Kuperin Bakıya səfəri sadəcə bir diplomatik hadisə deyil, yeni dövrün başlanğıcıdır. Bu səfər Qafqazın gələcəyinə yön verilən bir bəyanatdır. ABŞ artıq müşahidəçi deyil – o, Azərbaycanın yanında duran strateji oyunçudur. Türk NATO-su ideyası isə artıq havada asılı bir arzu deyil. Bu, Qəbələdə səslənən, Bakıda təsdiqlənən və Vaşinqtonda qəbul olunan böyük Avrasiya vizyonudur. Və bu vizyonun mərkəzində bir söz dayanır — Azərbaycan.